Инфляция емес, үнемнің көзі: маркетплейстердің шынайы әсері

2025 жылы әлемде, соның ішінде Қазақстанда да инфляция күшейіп отыр. Бұл жағдай геосаяси және экономикалық факторлардың жиынтығымен байланысты. Жеткізу тізбектерінің бұзылуы, шикізат бағасының құбылуы және валюта тұрақсыздығы бағаның жалпы өсуіне әсер етті. Қазан айында Қазақстандағы инфляция 12,6 пайызға жетті, бұл өткен аймен салыстырғанда сәл төмен көрсеткіш деп хабарлайды Juzmedia.kz.

Қоғамда бағаның өсуіне не себеп болды деген сұрақ жиі қойылады. Кейбір нұсқалар арасында маркетплейстер кінәлі деген пікір де бар. Алайда ресми статистика мен халықаралық зерттеулер бұл тұжырымды растамайды.

Қазақстанда онлайн-сауданың үлесі әлі де төмен. 2024 жылы интернет арқылы жасалған сауданың жалпы бөлшек айналымдағы үлесі 14 пайыз шамасында болған. Оның ішінде маркетплейстердің үлесі 85 пайызды құраса да, жалпы саудадағы салмағы аз. Нарықтағы негізгі баға дәстүрлі дүкендер мен базарларда қалыптасады, сондықтан онлайн платформалар инфляцияны арттыра алмайды.

Маркетплейстердің керісінше баға өсуін тежеуші рөл атқаратыны байқалады. Онлайн сауда бағаның ашықтығын арттырып, сатушылар арасында бәсекені күшейтеді. Сатып алушы түрлі сатушының бағасын оңай салыстыра алады, бұл бизнесті бағаны төмендетуге итермелейді. Мұндай ортада компаниялар тауар құнын жасанды көтере алмайды, сондықтан инфляциялық емес, керісінше дезинфляциялық әсер байқалады.

Интернет-дүкендердің тағы бір артықшылығы – құрылымдық үнем. Онлайн форматта жалдау ақысы, қойма мен персонал шығыны азаяды. Бұл соңғы бағаның төмен болуына ықпал етеді. Сонымен қатар маркетплейстер бағаны нақты сұраныс пен маусымға қарай жылдам реттей алады.

Онлайн платформалар тұтынушыларға үнемдеуге мүмкіндік береді. Жеңілдіктер, акциялар мен промокодтар арқасында адамдар бағаның жалпы өсу кезеңінде де тиімді ұсыныстар таба алады. Бұл инфляция қысымын жұмсартады.

Цифрлану тұтыну нарығының тұрақтылығын арттырып отыр. Маркетплейстер шағын және орта бизнеске ірі аудиторияға тікелей шығуға мүмкіндік береді, бұл нарықтағы бәсекені күшейтеді. Цифрлық сауда мемлекетке де баға қозғалысын, салық түсімін және нарық динамикасын жақсы бақылауға жағдай жасайды.

Дәстүрлі саудада делдалдар тізбегі ұзақ. Өндірушіден тұтынушыға дейін бірнеше аралық буын қатысады, әрқайсысы өз үлесін қосады. Бұл соңғы бағаны арттырады. Онлайн сауда керісінше аралық буындарды азайтып, бағаның негізсіз өсуін болдырмайды.

Халықаралық зерттеулер де осы тұжырымды қуаттайды. Еуропалық орталық банк электронды сауданың инфляцияны бәсеңдететінін көрсеткен: интернет арқылы сатып алу үлесінің 1 пайыздық тармаққа өсуі инфляцияны шамамен 0,05 пайыздық тармаққа төмендетеді. Польша Ұлттық банкінің мәліметі бойынша да онлайн-транзакциялардың артуы жалпы бағаны ұзақ мерзімде төмендетеді.

Маркетплейстер бағаның өсу көзі емес, керісінше нарықтағы ашықтық пен бәсекенің күшеюі арқылы оны тежеуші фактор болып отыр. Қазақстанда офлайн сауда басым болғандықтан, электронды коммерцияның инфляцияға әсері әзірге шектеулі. Алайда цифрлану тереңдеген сайын маркетплейстер баға тұрақтылығын сақтауда маңызды рөл атқаратын секторға айналуы мүмкін.