Қазақстанда әйелдердің отбасылық зорлықты «ақтауға» дайын болуы он жыл ішінде айтарлықтай азайғаны анықталды деп хабарлайды Juzmedia.kz.
Бұған 2015 және 2024 жылдары ҚР Ұлттық статистика бюросы жүргізген мультииндикаторлық кластерлік зерттеулердің нәтижелері дәлел. 15–49 жас аралығындағы 14,4 мың әйел қатысқан сауалнамада респонденттерден: «Ер адам әйелін белгілі бір жағдайда ұруға құқылы ма?» деген сұрақ қойылған. Келісетіндер мүмкін себептердің бірін таңдауы тиіс болды.
2015 жылы бұл пікірді құптағандар үлесі 15,1% болса, 2024 жылы көрсеткіш 4%-ға дейін төмендеген.
2024 жылғы зерттеуде зорлықты «ақтайтын» әйелдер көрсеткен себептер дәл мынадай бөліністе тіркелді:
– балаға дұрыс қарамағаны үшін — 2,8%;
– үй шаруасын істемегені үшін — 1,6%;
– күйеуіне қарсы сөйлегені үшін — 1%;
– үйден ескертпей шыққаны үшін — 0,8%;
– жақындықтан бас тартқаны үшін — 0,3%;
– тамақ күйдіргені үшін — 0,2%.
Әр себеп бойынша 2015 жылмен салыстырғанда келісетіндер үлесі азайған.
Ауыл мен қала арасындағы айырмашылық та айқын.
2024 жылы ауыл әйелдерінің 6,8%-ы осындай әрекетті «қалыпты» деп есептепті. 2015 жылы бұл көрсеткіш 20,6% болған.
Қалада бұл пікірді құптағандар үлесі бар болғаны 2,6%.
Өңірлік айырмашылық аса үлкен
Зорлықты қандай да бір себеппен ақтауға дайын әйелдердің үлесі:
– Түркістан облысында — 10%;
– Жетісу облысында — 9,5%;
– Қостанай облысында — 8,8%.
Ең төменгі деңгей:
– Маңғыстау облысында — 0,2%;
– Ақтөбе облысында — 0,4%;
– Атырау облысында — 0,5%.
Жас ерекшелігі де әсер етеді
45–49 жастағы әйелдердің 4,7%-ы отбасылық зорлықты ақтаған.
40–44 жаста — 3,1%.
Жас келіндер мен жас отбасылар категориясындағы әйелдер (20–30 жас) ер адамның әйелін ұруын ешбір жағдайда құптамайтынын көрсеткен.
Отбасылық-тұрмыстық саладағы қылмыстар динамикасы
ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика комитетінің дерегінше, 2025 жылдың қаңтар–қазанында мұндай қылмыстар саны 3 мыңнан асқан. Бұл 2015 жылмен салыстырғанда 7,2 есе көп.
Алайда салыстыру шартты: 2015 жылы «ұрып-соғу» және «жеңіл зиян келтіру» әкімшілік құқықбұзушылық санатында болған, ал қылмыстық құрамға тек 2024 жылдың ортасынан бастап енгізілді.
2025 жылғы 3 мың істің ішінде:
– 1,7 мың — ұрып-соғу (өткен жылдың маусым–қазанымен салыстырғанда 36,8% өсім);
– 680 — «жеңіл зиян келтіру».
Ал ауыр қылмыстар азайды:
– кісі өлтіру — 30,1%-ға төмендеген;
– зорлау — 16,7%-ға;
– «ауыр зиян келтіру» — 10,5%-ға азайған.
Дағдарыс орталықтарына жүгіну статистикасы
2024 жылы әйелдерге қатысты зорлық мәселесі бойынша дағдарыс орталықтарына түскен шағымдар саны 12,9 мыңды құрады. Бұл 2013 жылғы 30,5 мыңнан екі есе аз.
Шағымдардың 7,4 мыңы — тікелей зорлыққа байланысты.
Көмек алған әйелдер саны 11,4 мың, бұл өткен жылмен салыстырғанда 12,2%-ға аз.
Әйелдер көбіне психолог немесе кеңесші көмегіне жүгінген, заңгерлік көмек сирек сұралған.
Жалпы деректер қоғамдағы көзқарастың өзгеріп, әйелдердің отбасылық зорлықты ақтауға дайын болуы жыл өткен сайын айтарлықтай азайып жатқанын көрсетеді.
