Қайырымдылық тақырыбын жалғастыра отырып, қазақстандықтардың өз табысының шамамен 1,2 пайызын өзгелерге көмек көрсетуге жұмсайтыны және жалпы алғанда мұқтаж жандарды қолдау үшін ақшасын немесе уақытын бөлуге дайын екені туралы деректерді қазан айының ортасында жариялаған едік. Енді еліміздің ең бай азаматтары қайырымдылық жобаларына қанша қаржы шығындайтынын қарастырайық, деп хабарлайды Juzmedia.kz Forbes.kz және Ranking.kz деректеріне сілтеме жасап.
Бұл материал аясында тек Қазақстанның ең ауқатты 10 азаматының демеушілік белсенділігі қарастырылады. Forbes.kz қазан айының басында жаңартқан тізім бойынша, Қазақстанның ең бай адамы — миллиардер Болат Өтемұратов он жылдан астам уақыттан бері қайырымдылықпен айналысып келеді. Оның атындағы қор қызметі туралы қаржылық есептерді тұрақты түрде жариялап отыратын еліміздегі ашық қорлардың бірі. 2024 жылғы деректерге сәйкес, өткен жылы қор қайырымдылық пен әлеуметтік жобаларға 51,9 млрд теңге жұмсаған. Бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,8 есеге көп. Қор ең алдымен «Аутизм. Барлығына арналған әлем» атты көпжылдық бағдарламасымен танымал, ол еліміздің өңірлеріндегі аутизмі бар балаларға арналған 13 орталықты қаржыландырады. Сондай-ақ қордың ең қымбат жобаларының қатарында Қызылорда әуежайының жолаушылар терминалы мен Есік қаласындағы мектеп құрылысы, су тасқынынан зардап шеккендерге көмек және аз қамтылғандарға баспана сатып беру бар.
Екінші орында тұрған кәсіпкер Вячеслав Ким бірнеше жылдан бері ANSA атты қайырымдылық қорын қаржыландырып келеді. Тек өткен жылы қор қаражаты есебінен 2 мың қазақстандыққа 20 млрд теңгеден астам көмек көрсетілген. Бұл қаржыға Солтүстік Қазақстан және Ақмола облыстарында су тасқынынан зардап шеккендерге арналған екі көпқабатты үй, 300 жеке үй және бір балабақша салынды. Сонымен қатар жеке Esen Foundation қорымен бірлесіп, ауыл тұрғындарының сапалы медицина мен білімге қолжетімділігін арттыруға бағытталған Baquatty Audan жобасы іске қосылды. Бағдарлама Ақмола облысының Целиноград ауданында жүзеге асырылып, оған 298 млн теңге бөлінді. Қор қолдауымен Селолық педагогикалық академия мен 5 Sandyq қосымша білім беру орталығы ашылды. «Астана» медицина университеті мен UMC Жүрек орталығы базасында 450-ден астам маман біліктілігін арттырды. Ал «Инклюзия» бағыты аясында ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға арналған қолдау кабинеттері ашылып, бірнеше мектеп интерактивті панельдермен, ISKU жиһазымен және компьютерлік жабдықтармен қамтылды.
Қордың спортқа бағытталған бастамалары да кеңейіп келеді. Биыл ANSA қоры «Барыс» хоккей клубының импакт-серіктесі мәртебесіне ие болды. Бұл енді қор балалар мен жасөспірімдер хоккейін дамытуға, талантты спортшыларды қолдауға қатысатынын білдіреді. Сондай-ақ ANSA 2025 жылдан бастап Қазақстанның бочча федерациясының ресми серіктесі болады, халықаралық жарыстар өткізу мен ұлттық құраманы даярлауға көмектеседі.
Қазақстанның ең бай бес азаматының әрқайсысының жеке қайырымдылық қоры бар. Көпшілігі ашық қаржы саясатын ұстанып, атқарылған жұмыс пен шығын, кіріс жөнінде есеп жариялап отырады. Мұндай ашықтықты мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та қолдап, қайырымдылық туралы заңға өзгерістер енгізуді ұсынған болатын.
Ең бай бес меценат қатарында Astana Group холдингінің негізін қалаушы Нұрлан Смағұлов, қаржыгер Тимур Турлов және банкир Тимур Құлыбаев бар. Мәселен, Құлыбаевтар отбасының Halyk қоры аз қамтылғандарға көмек, мектеп пен балабақша салу, дарынды жастарға грант бөлу сияқты жобаларды жүзеге асырады. Ал Тимур Турлов шахматты дамытуға атсалысып, Қазақстан шахмат федерациясын қолдайды. Сонымен қатар балалар футболы мен экологиялық жобаларға қаржы бөледі.
Forbes тізімінде алтыншыдан оныншы орынға дейін орналасқан кәсіпкерлер — Владимир Ким, Айдын Рахимбаев, Шухрат Ибрагимов, Андрей Лаврентьев және Қенес Ракишев — те қайырымдылықпен айналысады. Бірақ олардың жұмсаған нақты сомалары туралы деректер ашық емес. Мұндай ақпарат көбіне жеке жобалар жөніндегі жаңалықтарда ғана кездеседі және толық суретті көруге мүмкіндік бермейді.
Кәсіпкерлер тек өз қорлары арқылы ғана емес, өздеріне тиесілі емес ірі қайырымдылық ұйымдарға да тұрақты түрде қаражат аударады. Мысалы, «Ана Үйі» қорының жұмысына бірнеше меценат, соның ішінде Шухрат Ибрагимов пен Андрей Лаврентьев қатысады. Әрқайсысы белгілі бір қалалардағы «Ана Үйі» жобасын қаржыландырады. Қордың мақсаты — әлеуметтік жетімдіктің алдын алу, қиын жағдайға тап болған аналардың баласынан бас тартпауына мүмкіндік беру.
Соңғы жылдары мемлекет те қайырымдылық бастамаларын белсенді қолдап келеді. 2023 жылдан бастап елде әлеуметтік салаға ерекше үлес қосқан меценаттар мен қайырымдылық ұйымдары арасында арнайы конкурс өткізіліп келеді. Биыл 33 қазақстандыққа «Құрметті меценат» атағы берілді, ал жалпы саны 164 адамға жетті.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің дерегінше, елде 1,3 мың қайырымдылық ұйымы жұмыс істейді. «Ізгі істер марафоны» жобасы аясында биыл қазақстандықтар 2,5 мыңнан астам қайырымдылық бастамасына қатысты. Қазір елде 275 мыңнан астам ерікті бар, олардың 3,5 мыңы — 55 жастан асқан азаматтар.
