Нарық көп жыл бойы құбылып, негізінен компанияларға жұмыс істеп келді. Енді жаңа бағдарлама жеке азаматтарға да лизинг алуға жол ашады деп хабарлайды Juzmedia.kz
Қазақстанда желтоқсан айында жеке тұлғаларға арналған жеңіл автокөліктерді лизингке беру бағдарламасы іске қосылады. Осыған орай классикалық лизинг нарығындағы жағдайға көз жүгірткен жөн. Ресми мәліметтерге қарағанда, жеңіл көліктер мен шағын автотранспортты лизингтеу қызметінің көлемі соңғы жылдары өте тұрақсыз болды. 2018 жылы нарық 4,5 млрд теңгеден жоғары болып, 2019 жылы 1,6 млрд теңгеге дейін төмендеді. 2020 жылы қайтадан өсіп, 11,2 млрд теңгеге жетті. Алайда осы шарықтаудан кейін көрсеткіш қайта құлап, 2024 жылға келгенде жылдық көлем бар болғаны 1,1 млрд теңгені құрады.
Finprom.kz талдауы бойынша 2018 жылы жеңіл автолизинг қызметтерінің шамамен 13 пайызы ауылдық жерлерге тиесілі болған (шамамен 592 млн теңге). Кейін бұл үлес күрт азайып, 2020 жылы сектордың небәрі 0,1 пайызы ғана ауылға қатысты болды. Біраз уақыттан соң жағдай қайта түзелей бастады: 2023 жылы ауылдың үлесі 3,7 пайызға, 2024 жылы 15,5 пайызға дейін өсті.
2024 жылдың алғашқы жартысында жеңіл автолизинг қызметінің көлемі 846,1 млн теңгені құраса, 2025 жылдың алғашқы жартысында бұл көрсеткіш 11,6 пайыз өсіп, 944,4 млн теңгеге жетті. Бұл – нарықтың біртіндеп қалпына келіп жатқанын көрсетеді. Алайда ауылдық жерлерде керісінше төмендеу байқалды: көрсеткіш бір жылда 153,3 млн теңгеден 46,7 млн теңгеге дейін құлап, ауыл үлесі 18,1 пайыздан 4,9 пайызға түсті.
Тағы бір ерекшелік – жеңіл автоларды лизингке беру қызметінің азаматтар есебінен жасалатын бөлігі барлық жылдары өте төмен болды. Яғни нарық түгелге жуық корпоративтік сектордың айналасында жұмыс істеді. Күнделікті тұтынушыға арналған автолизинг осы уақытқа дейін қолжетімсіз, тар ауқымды құрал болып қалды.
Жаңа бағдарлама дәл осы кемшілікті жоюы тиіс. Классикалық лизингте азаматтардың белсенділігі төмен болғанын және нарық көлемінің құбылмалы екенін ескерсек, жаңа бастама бұрын болмаған сегментті ашады деуге болады. Деректер корпоративтік клиенттердің басымдығын айқын көрсетіп тұр, сондықтан мемлекеттік бағдарлама енгізу орынды қадам. Формалды түрде жеке тұлғалар бұрын да лизинг рәсімдей алатын, бірақ жоғары талаптар мен қымбат шарттар бұл мүмкіндікті орташа табысы бар адамдар үшін қолжетімсіз етті. Енді жаңа бағдарлама нарықты кең аудиторияға ашады — тек кәсіпкерлер мен ірі компанияларға емес.
Жеңіл автоларды лизингке алу қызметтерінің халық есебінен жасалатын көлемі корпоративтік сегментпен салыстырғанда әлі де тым аз. 2018–2019 жылдары жеке тұлғалар лизингке іс жүзінде қатыспаған: сәйкесінше 32 млн және 28,4 млн теңге ғана, ал ауылдық жерлердің үлесі нөлге тең болған. Халық есебінен көрсетілетін қызметтердің сектордағы үлесі де жыл сайын қатты құбылып отырды. 2018–2019 жылдары үлес 2 пайызға да жеткен жоқ — бұл азаматтардың лизингке қолжетімділігі тым төмен болғанын дәлелдейді.
2020 және 2021 жылдары халықтың үлесі кенет көтеріліп, 23 және 27,7 пайызға жетті. Көлемі 2,6 млрд және 2,2 млрд теңгеге дейін өсті. Бірақ ауылдық жерлерде бұл қызмет әлі де жоқтың қасы болды: небәрі бірнеше жүз мың теңге ғана. 2022 жылы халықтың үлесі қайтадан 12,3 пайызға түсті, ал 2023–2024 жылдары 3 пайызға да жетпеді. 2022 жылы көлем бар болғаны 172,7 млн теңге болды, 2023 жылы 49,8 млн теңгеге дейін азайды — оның бәрі ауылға тиесілі болды. 2024 жылы да жағдай өзгерген жоқ: 17,7 млн теңге, және тағы да тек ауылдық өңірлер.
2025 жылдың қаңтар–маусым айларында белгілі бір жандану байқалды: халық есебінен көрсетілген жеңіл автолизинг қызметтері 3,8 есе өсіп, 84,9 млн теңгеге жетті. Бұл сектордағы жалпы көлемнің 9 пайызына тең — бір жыл бұрынғы 2,1 пайызбен салыстырғанда айтарлықтай жоғары. Бірақ бұл әлі тұрақты үрдіске айналды деуге келмейді. Ауыл үлесі қайтадан нөлге жақындады. Бұл көрсеткіш нарықтың әлі де жүйесіз, әр жыл сайын бағыты ауысатын күйде екенін көрсетеді.
Жалпы алғанда, азаматтарға арналған автолизинг нарығы тар әрі тұрақсыз күйінде қалып отыр. Әртүрлі жылдары оның көлемі бірнеше ондаған миллионнан бірнеше миллиард теңгеге дейін құбылғанымен, ол кең таралған қаржы құралына айнала алған жоқ. Сондықтан желтоқсанда іске қосылатын жаңа бағдарлама дер кезінде қолға алынған бастама: қазіргі статистика көрсеткендей, арнайы қолжетімді бағдарлама болмаса, автолизинг neither қалада, neither ауылда тұрақты дамуға қабілетті емес.
Жаңа бағдарлама ауылдық жерлердегі жағдайды да өзгертуі мүмкін. Егер лизингтік компаниялар өңірлік филиалдары арқылы көліктерді бөле бастаса, ескі автопаркті жаңарту мүмкіндігі туады. Бұл әсіресе көліктерінің басым бөлігі 20 жылдан асқан облыстар үшін өте маңызды.
