Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) зейнетақы жүйесін жаңартуға арналған “4+1” үлгісінің жұмыс принциптерін түсіндірді. LS.kz сайтына берген ресми жауабында қор бұл жүйенің 5% көлеміндегі міндетті зейнетақы жарнасын екі бағытқа бөлуді көздейтінін мәлімдеді, деп хабарлайды Juzmedia.kz.
Бірінші бөлік – 4% қызметкердің жеке зейнетақы шотына аударылады. Бұл қаражат салымшының жеке меншігі болып саналады және мұрагерлікке беріледі. Екінші бөлік – 1% – жеке меншікке жатпайтын жалпы сақтандыру шотына (ОСС) бағытталады. Бұл шот сақтандыру қорын қалыптастырып, жеке шоттағы қаражат біткен соң азаматтарға қосымша төлемдер жасауға мүмкіндік береді.
Қордың түсіндіруінше, өмір бойғы төлемдер өмірді сақтандыру компаниялары (ӨСК) арқылы зейнетақы аннуитеті сатып алу арқылы қамтамасыз етіледі. «Аннуитеттік төлемдер қатысушы өмірден өткен жағдайда тоқтатылады, себебі бұл қаражат сақтандыру сипатында болады және тек зейнетақы алушының өмір бойғы қамтылуына бағытталады», – деп түсіндірді БЖЗҚ.
Сонымен қатар шетелге тұрақты тұруға кеткен азаматтарға зейнетақы аннуитеті шарты мерзімінен бұрын тоқтатылған жағдайда тиісті құжаттарды ұсыну арқылы белгілі бір сома төленеді.
БЖЗҚ мәліметінше, бұл жүйенің кейбір рәсімдік тұстары әлі де нақтылануда. Ал бұрын жинақталған міндетті кәсіптік жарналар жеке зейнетақы шоттарына (ИПС) бағытталады. Сарапшылардың ұсынысына сай, ОСС шотына алғашқы 1% аударымдар 2027 жылдан бастап енгізіледі.
Қор атап өткендей, жүргізілген актуарлық есептеулер ұзақ мерзімде жалпы сақтандыру шотының қаржылық тұрақтылығын дәлелдеп отыр, сондықтан мемлекеттік субсидия қажет болмайды. Бұл есептер түрлі демографиялық және макроэкономикалық сценарийлер негізінде жүргізілген.
Мысал ретінде, 2024 жылы 23 жасында жұмысын бастаған гипотетикалық салымшының үш түрлі жалақы деңгейінде (ең төменгі, орта және орташа) жинақ көлемі есептелді. Нәтижесінде, “4+1” үлгісі енгізілген жағдайда зейнетақы жинақтарының айтарлықтай артатыны байқалды.
Жалпы бұл үлгі зейнетақы жүйесін жетілдіруге бағытталған кешенді шаралардың бір бөлігі ретінде қарастырылады. Оның ішінде мемлекеттік зейнетақы компонентін жетілдіру, инвестициялық басқаруды тиімді ету және өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтарды зейнетақы жүйесіне тарту мәселелері бар.
Айта кетейік, биыл қыркүйекте Президент Қасым-Жомарт Тоқаев зейнетақы жүйесінің қаржылық тұрақтылығын нығайту шараларын қабылдауды тапсырған болатын. Бұған дейін Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов БЖЗҚ активтерінің бір бөлігін жеке қорларға беруді ұсынған еді.
